Ul segmentowy wielokorpusowy na ramkę wielkopolską Max 2005

      Ul segmentowy został opracowany w pasiece na początku 1994 roku a jego pierwsza seria została sprawdzona pod względem użytkowym rok później. Po dwudziestu latach pracy z pszczołami w różnych typach uli, zrealizowałem koncepcję techniczną łączącą współczesne wymagania pszczelarzy i najlepsze rozwiązania użytkowe w jedną całość. Myślą przewodnią projektu było powiększenie mobilności elementów składowych ula wielokorpusowego i wielokrotne wykorzystanie ich w czasie całego sezonu pasiecznego. Pasieki Gospodarstwa Pasiecznego JMM oparte są w całości na tym typie ula. Elementy ula segmentowego wykonywane są z twardego poliuretanu. Mogą być również budowane z innych materiałów.

Wybrane z pośród wielu możliwości przykładowe ustawienia elementów ula segmentowego.

    Rys 1. Ul segmentowy z dwoma wlotami.

    Dostarczenie pszczelarzowi sposobu na zbudowanie dwóch wlotów o regulowanej wielkości, może być pomocne przy pracy z dużymi rodzinami. Pszczoły pracujące z nektarem nie muszą przedostawać się do miodni przez gniazdo właściwe. Stosunkowo szybko uczą się korzystać z górnego wlotu. Dwa wloty również ułatwiają pszczołom wentylację gniazda.
     Aby pszczoły nie budowały dzikich plastrów, przestrzeń między korpusami można wypełnić zatworem (zielony kolor na rysunku) lub kratownicą z listewek. Ale ta sama przestrzeń pomiędzy ramkami w poszczególnych korpusach może być wykorzystana do budowania dzikich plastrów trutowych przy biologicznej walce z warrozą. Wówczas, od ramek z górnego korpusu z łatwością można odcinać fragmenty dobudowanych plastrów.
     Kiedy chcemy oddzielać gniazdo od miodni typową kratą poziomą wówczas możemy to zrobić niezależnie od umiejscowionego zatworu czy też kratownicy. Jeśli nie posiadamy kraty poziomej to możemy wykorzystać do tego celu, kratę pionową kładąc ją poziomo na ramkach i jednocześnie uzupełniając beleczkami stosowne przestrzenie których krata nie obejmuje. Oba opisane przypadki dotyczą krat leżących bezpośrednio na ramkach. Pszczoły mają wówczas do dyspozycji tylko ok. 25% otworów jakie są w kracie. Jeśli jednak chcemy kratę podnieść nad ramki i zwiększyć ilość otworów dla przechodzących pszczół do góry i na dół, wówczas możemy kratę położyć na beleczkach leżących na ramkach. Pszczoły przy podniesionej kracie nad ramkami mają do dyspozycji 100% otworów kraty. Kratę możemy położyć również pod niewielkim kątem, przy zastosowaniu stosownej ramki leżącej pod kratą. Krata ustawiona pod kątem stanowi podest ułatwiający przedostanie się pszczołom z nektarem w najodleglejsze częci ula.

    Rys 2. Dwa odkłady w ulu segmentowym.

    Dostarczenie pszczelarzowi sposobu na zbudowanie miejsca dla dwóch odkładów, A i B w poszczególnych korpusach przedstawia rysunek 2. W praktyce pszczelarskiej niejednokrotnie występują problemy związane z wydzieleniem pszczół młodych lub starszych-lotnych od rodziny jak również dzielenia rodzin. Przedstawiona sytuacja ustawienia elementów ula, przy wykorzystaniu dodatkowego jednego elementu dachodennicy i jednego elementu wlotu jest pomocna i rozwiązuje problem natychmiastowo. Na jednej podstawce możemy wykonać tego typu operację.
     Jeśli chcemy wykorzystywać korpusy po głównych pożytkach do robienia odkładów, to również możemy tego dokonać przy pomocy powyższego ustawienia elementów. Przy okazji rozpatrywania możliwości ula segmentowego pragnę zwrócić uwagę że kierunek umiejscowienia wlotu dla pszczół jest dowolny ponieważ ramę wlotu możemy przestawiać-obracać w płaszczyźnie poziomej o 90 st. w każdym kierunku. I tak, wlot dla pszczół górnego korpusu może być z prawej lub lewej, lub z tyłu ula w stosunku do wlotu dla pszczół dolnego korpusu. Podobnie możemy przestawiać korpusy powodując zmianę zabudowy z zimnej na ciepłą i odwrotnie. Ponadto możemy wykonać operację podwyższania przestrzeni podramkowej przez umieszczenie dwóch ram wlotu na dachodennicy. Może to być istotne przy zazimowaniu rodzin na jednym korpusie. Jedną ramę przeznaczamy na wlot dla pszczół a drugą na wkładkę dennicową. Wkładkę dennicową rozumianą jako płytę przy pomocy której usuniemy osyp lub przy leczeniu sprawdzimy ilość osobników warrozy.
    Na rysunku 2 pokazane zostały ramy z dwoma wlotami umiejscowionymi w przeciwległych bokach. Takie ramy są możliwe do wykonania przez producenta uli.

    Rys 3. Ratowanie rodzin położoną poziomą ramką z zapasami.

    Zima 2005/2006 była dla wielu rodzin pszczelich i pszczelarzy stosunkowo trudną. Przedłużający się okres do oblotu pszczół i opóźniającego się ocieplenia pozwalającego na boczne przemieszczenie się kłębu, zagroziło padnięciem rodzin. Przeciągająca się ciepła jesień spowodowała, przedłużające się czerwienie matek i stosunkowo znaczne spożycie pokarmu już przed zimą. Zagrożenie braku pokarmu na ramkach obsiadanych przez pszczoły stało się realne. Jak wiadomo, kłąb w czasie mrozów i w trakcie zużywania zapasów porusza się tylko do góry.
     Przy pomocy elementów ula segmentowego łatwo i szybko można temu zaradzić - nawet w czasie trwającej zimy. Na rysunku 3 przedstawiłem ustawienie elementów ula z ramką leżącą poziomo nad gniazdem. Czynność ta jest łatwa do wykonania przez pszczelarza. Należy wyjąć z korpusu ramkę skrajną z zapasami, wyjąć beleczki międzyramkowe jeśli takie są włożone. Następnie, położyć ramkę wlotu na korpusie w którą na beleczkach kładziemy ramkę z zapasami uprzednio wyjętą z gniazda. Dodatkowo można ocieplić rodzinę pszczelą, z góry i z boku gniazda. Ocieplenie zaznaczone jest kolorem zielonym.
    Ramka leżąca poziomo jest istotna dla małych i średnich rodzin w pasiece. W ten sposób możemy dostarczać rodzinie zapasy z pyłkiem bez nadmiernej rozbudowy gniazda. Wlot w ramie górnej należy zamknąć co skutecznie ograniczy utratę ciepła. Można również ramę odwrócić o 180 st. tak aby wylot znajbował się od tyłu ula przy przestrzeni wolnej od pszczół. W celu ograniczenia przeciągów w ulu wylot należy również zamknąć. Zatwór pionowy należy ustawić jak najbliżej kłębu a ramki nadmiarowe przestawić poza gniazdo właściwe i ocieplenie rodziny. Potrzeba ratowania rodzin w ten sposób pojawia się bardzo żadko niemniej system ula segmentowego przewiduje takie działania.

    Rys 4. Cztery odkłady w dwóch korpusach.

    W trakcie trwania sezonu pszczelarskiego niejednokrotnie powstaje potrzeba posiadania miejsca na zapasowe matki. Do unasiennienia naturalnego młodych matek lub przetrzymywania matek inseminowanych do momentu rozpoczęcia czerwienia. W każdym sezonie ulega zmianie zapotrzebowanie pszczelarza na sprzęt konieczny do tego celu. W systemie segmentowym można ten problem stosunkowo szybko i łatwo rozwiązać. Już przy posiadaniu niewykorzystywanego jednego elementu dachodennicy i dwóch ram z dwoma wlotami możemy zestawić nowy ul. Sytuację organizacji ustawienia elementów przedstawiłem na rysunku 4. Można oczywiście ustawić wyższą kolumnę z elementów systemu lub wykorzystać jako dno dla pakietów, dach innego jedno-korpusowego ula. Dobrze jest wówczas na dach położyć folię lub cienką sklejkę pod ramę wlotu. Umieszczenie kilku ramek pszczół i poddanie matki nie stanowi problemu. Ze względów technologicznych nie należy zaglądać do pszczół w czasie do dwóch tygodni. Po tym okresie oczekiwania możemy rodzinki połączyć a matki czerwiące poddać do rodzin właściwych. Albo rozstawić w pasiece w celu tworzenia rodzin produkcyjnych.
     Zaletą systemu segmentowego jest możliwość szybkość i działania w niespodziewanych sytuacjach w gospodarce pasiecznej. Wiele jednak zależy od inwencji pszczelarza i ewentualnych potrzeb.
    W systemie ula jest również rama z zatopioną siatką którą umieszcza się zamiast dachu na ulu przeznaczonym do transportu. Zwiększenie przestrzeni na wylegające pszczoły pod wspomnianą ramą, można zbudować z ram wlotu w zależności oczywiście od potrzeb i przewidywań. Rama z siatką może również służyć do wyrównywania zapachów przed połączeniem rodzin pszczelich. A także jako dno ula w sytuacji konieczności schłodzenia gniazda pszczelego.

    Rys.5 Minimalna ilość sprzętu.

    Ul segmentowy nie wymaga zaopatrzenia się we wszystkie elementy składowe systemu aby można było prowadzić prawidłową gospodarkę pasieczną przez cały sezon. Już przy dwóch elementach dachodennicy, jednej ramie wlotu i dowolnej ilości korpusów możemy złożyć ul.
     Zimowanie jednak wymaga, prawidłowej wentylacji biernej przez wlot. W celu osiągnięcia dobrej wentylacji, poszerzamy wlot do 30 cm a rodzinkę umieszczamy w taki sposób aby nie był możliwy bezpośredni nadmuch zimnego powietrza na pszczoły. Odsuwamy ramki od wlotu lub po zawiązaniu kłębu jesienią (zwykle pszczoły wiążą kłąb przy wlocie ula), przekręcamy korpus z pszczołami (o 180 stopni), tzn. w taki sposób aby kłąb znalazł się jak najdalej od wlotu. Możliwy jest również inny sposób; - zwiękrzenie kubatury ula przez nadstawiony pusty korpus. Obie czynności gwarantują prawidłowe zimowanie rodziny.

    Rys 6. Wentylacja wymuszona.

    Przy zastosowaniu ramy położonej na korpusie z ustawioną wielkością otworu wentylacyjnego możemy powodować wentylację wymuszoną. Ciepłe i wilgotne powietrze wydobywa się z ula przez wylot górny. Przy dużych mrozach obserwuje się zaszronienie otworu wentylacyjnego. Przyczyną powstawania szronu jest tak zwany - punkt rosy - kiedy temperatura zera stopni pojawia się na styku powietrza wewnętrznego i zewnętrznego w której para wodna zamienia się w lód. Jest to wentylacja czynna. Ten sposób wentylacji wymaga dodatkowego ocieplenia gniazda wewnątrz ula zatworami i poduszkami ponieważ pszczoły nie tolerują przeciągów. Ramę z otworem wentylacyjnym możemy umieścić również na korpusie nadstawionym na korpus gniazdowy. Istnieje jednak trudność w dopasowaniu wielkości otworu wentylacyjnego w stosunku do siły rodziny.